TCDN24H – Giữa nhịp sống hiện đại, nghệ thuật tò he đang dần xa lạ với thế hệ trẻ ngày nay. Gắn bó 13 năm cùng với nghề, nghệ nhân Lệ Quyên đưa tò he vào trường học, tạo ra những trải nghiệm sống động. Nhìn lại hành trình của năm 2025, chị tiếp tục nuôi dưỡng khát vọng lan tỏa văn hóa truyền thống trong năm 2026.
Giữ gìn nét đẹp truyền thống giữa những thách thức của thời đại
Sinh ra ở mảnh đất Vĩnh Hoàng, tỉnh Quảng Trị, nghệ nhân Lệ Quyên mang theo ký ức tuổi thơ gắn liền với những giá trị văn hóa dân gian. Suốt 13 năm qua, chị bền bỉ gắn bó với nghề làm tò he tại TP. Hồ Chí Minh, trở thành một trong số ít nghệ nhân vẫn lặng lẽ gìn giữ loại hình nghệ thuật truyền thống đang dần vắng bóng trong đời sống hiện đại. Với chị, tò he không chỉ là món đồ chơi thủ công, mà còn là biểu tượng văn hóa của nhiều thế hệ người Việt.
Chia sẻ về thực trạng của nghề, chị cho rằng số lượng nghệ nhân tò he thực sự tâm huyết hiện nay không còn nhiều. Nhiều người gắn bó với nghề từ 10 đến 30 năm tại Sài Gòn vẫn phải đối mặt với cuộc sống khó khăn, phần vì thu nhập bấp bênh, phần vì hạn chế trong việc tiếp cận công nghệ và quảng bá hình ảnh. Việc phụ thuộc vào các đơn vị trung gian khiến giá trị lao động không được ghi nhận xứng đáng, trong khi sự cạnh tranh từ đồ chơi hiện đại ngày càng khiến tò he trở nên xa lạ với thế hệ trẻ.
Bản thân chị Quyên cũng từng trải qua những ngày đầu đầy gian nan khi bước vào nghề. Khó khăn lớn nhất không nằm ở sự khéo léo của đôi tay, mà là việc nhồi bột, pha bột và canh lửa. Những công đoạn tưởng chừng đơn giản nhưng lại quyết định chất lượng của từng sản phẩm. Trong giai đoạn mọi thứ còn mông lung, chính tình yêu với nghề và niềm vui khi tạo ra những hình hài sống động từ bột gạo nếp đã giúp chị kiên trì vượt qua, từng bước đứng vững trên con đường mình đã chọn.
Đưa tò he đến gần hơn với giới trẻ
Năm 2025 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong hành trình làm nghề của Nghệ nhân Lệ Quyên, khi chị quyết định tập trung nhiều hơn vào môi trường giáo dục thay vì các hoạt động sự kiện như trước đây. Từ mầm non đến đại học, từ các trường trong nước đến những chương trình có sự tham gia của sinh viên quốc tế, tò he dần xuất hiện trong không gian học đường như một hoạt động trải nghiệm văn hóa đầy mới mẻ. Với chị, đây là con đường bền vững để nghệ thuật dân gian tiếp cận thế hệ trẻ một cách tự nhiên và lâu dài.
Thông qua những buổi trải nghiệm quy mô từ 50 đến 200 học sinh, sinh viên, chị mang đến cho người trẻ cơ hội được trực tiếp quan sát, tìm hiểu và tự tay tạo nên những sản phẩm tò he. Chính sự tương tác gần gũi ấy đã giúp tò he thoát khỏi khuôn khổ của một món đồ chơi ký ức, trở thành một trải nghiệm sống động, dễ hiểu và dễ ghi nhớ. Sự hào hứng, tò mò và đón nhận tích cực từ các bạn trẻ trong năm 2025 cũng là điều khiến chị cảm thấy hạnh phúc và tự hào nhất trên hành trình lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.
Song song với đó, chị cũng cho thấy sự linh hoạt trong tư duy làm nghề trước những thay đổi của thị hiếu hiện đại. Thay vì chỉ bó hẹp trong các hình mẫu dân gian truyền thống, chị sẵn sàng sáng tạo hình ảnh theo nhu cầu của người xem, miễn là vẫn giữ nguyên cốt lõi của nghề. Chính sự kết hợp hài hòa giữa giá trị xưa và hơi thở đương đại ấy đã giúp tò he tìm được tiếng nói mới trong đời sống ngày nay.
Khát vọng lan toả văn hoá dân gian Việt
Bước sang năm 2026, trong bối cảnh công nghệ và xu hướng sáng tạo tiếp tục phát triển mạnh mẽ, Nghệ nhân Lệ Quyên nhìn nhận nghề tò he đang đứng trước những thách thức không nhỏ trong việc tiếp cận công chúng trẻ. Tuy nhiên, thay vì bi quan, chị chọn một hướng đi tích cực và bền vững: đưa nghệ thuật tò he đến gần hơn với môi trường giáo dục, nơi các giá trị văn hóa có thể được gieo mầm từ sớm thông qua những trải nghiệm trực tiếp và chân thật.
Theo định hướng của mình, trong năm mới, chị cùng đội ngũ sẽ tiếp tục mở rộng các hoạt động trải nghiệm tại nhiều trường học hơn, từ mầm non đến đại học. Mỗi buổi học, mỗi lần các bạn trẻ được chạm tay vào bột gạo nếp, được quan sát từng thao tác tạo hình, không chỉ là một lớp học thủ công đơn thuần, mà còn là cách để các em hiểu, cảm và trân trọng một loại hình văn hóa dân gian mang đậm bản sắc Việt Nam.
Trên hành trình gắn bó cùng nghề, Nghệ nhân Lệ Quyên chưa bao giờ đặt nặng yếu tố lợi nhuận hay sự hào nhoáng. Điều chị theo đuổi là việc gìn giữ ký ức, trao truyền giá trị và khơi dậy sự trân trọng đối với văn hóa dân gian trong đời sống hôm nay. Hướng về năm 2026, sự bền bỉ và chân thành tiếp tục trở thành nền tảng, để nghệ thuật tò he không chỉ được bảo tồn, mà còn có cơ hội sống động và lan tỏa lâu dài.
